BİLGİ KÖŞESİ

Asbestin hayatımızdaki yeri

Asbest; ısıya, sürtünmeye ve aşındırıcılara karşı dayanıklı bir malzeme olması ve bunlara ek olarak elektriği yalıtma özelliği sayesinde uzun yıllar boyunca en uygun malzeme olarak bilindi ve yaygın şekilde birçok üründe kullanıldı. Örnek verecek olursak; günlük hayatta kullandığımız mutfak bezinden tutun da mum fitiline, sigara filtresine kadar ayrıca itfaiyecilerin kullandıkları kıyafet ve ekipmanlarda, dayanıklı tüketim mallarında, gemilerde ve inşaat malzemelerinde.

Peki “Asbest” ne yapar?

Mezotelyoma (M)

Plevra ve peritonun maliğn hastalığı olan, batıdaki gelişmiş ülkelerin asbest’e bağlı maliğn hastalığı olmasına karşın, ülkemizde çoğunlukla asbeste bağlı çevresel bir hastalıktır. Bu hastalığın görülme sıklığı akciğer kanserinden daha az olmasına karşın toplumlarda yarattığı tepki çok fazladır. Bunun nedeni, asbest işçilerinin hastaları intihara kadar götürebilen göğüs ağrısı ve nefes darlığı belirtileri, erken tanı ve tedavisinin mümkün olmaması yüzünden yazılı ve sözlü medyada daima ön sırayı almıştır. Google arama motoruna girildiğinde M. İle ilgili üç milyonun üstünde Web sayfası ile karşılaşılır. Hastalık bu haliyle meme kanserinden sonra ikinci sırayı almış ve akciğer kanseri, lösemi ve kolon kanserini geride bırakmıştır.

Her yıl Birleşik Krallık ’ta yılda ortalama 4500 kişi, asbestin neden olduğu hastalıklar nedeniyle hayatını kaybetmektedir. Aynı zamanda asbestin neden olduğu meslek hastalıkları ölümleri meslek hastalıkları ölümleri arasında da başı çekmektedir. Ayrıca istatistiki veride dikkat çeken bir diğer nokta da hayatını kaybeden kişilerin asbeste maruz kaldıkları yıllar ölümlerinden 60 yıl öncesine kadar dayanabilmektedir.

Birleşik Krallık’ta asbestin insan hayatındaki yeri ile ilgili halkı bilinçlendirmeye ve halkı yönlendirmeye yönelik çalışmalar bulunmakta ve binaların tadilat-tamirat ve yıkım işleri öncesi asbeste karşı bir strateji oluşturularak insan sağlığını tehdit etmeyecek şekilde asbest içeren malzeme sökümü gerçekleştirilmektedir.

Yine Birleşik Krallık’ ta asbestin neden olduğu meslek hastalığına yakalanan kişi sayısı ve hayatını kaybeden kişi sayısı bilinirken ülkemizde asbeste bağlı meslek hastalığına yakalan veya hayatını kaybeden kişi sayısı ile ilgili bilgi bulunmamaktadır.

Gelişmekte olan ülkelere bakacak olursak, asbest kullanımı yasaklanmış olmasına karşın, gelişmekte olan ülkelerdeki asbest kullanımı artmış!, önümüzdeki yıllarda da sorunun gelişmekte olan ülkelerde artarak devam edeceği hesaplanmaktadır.

Bunun birkaç nedeni vardır:

1. Felaketler sonrası yardımcı işçilerin bina, tesis kalıntılarından asbest teması,

2. Bazı ülkelerde asbest üretiminin devam etmesi ve buna bağlı olarak da bazı ülkelerde kullanımın artması.

Örneğin Endonezya’da % 20, Hindistan’da % 31, Çin’de % 48 ve Tayland’da % 51 oranında asbest tüketimi artmıştır.

Türkiye’de ki duruma bakacak olursak;

·         25.01.2013 yılında Asbestle Çalışmalarda Sağlık ve Güvenlik Önlemleri Hakkında Yönetmelik yürürlüğe girmiştir.

·         İlgili yönetmeliğin devamı olarak İSGÜM’nün web sitesinde 29.01.2016 tarihi itibariyle 255 kişinin Asbest Söküm Uzmanlığı’na hak kazanmış.

Bunlara rağmen ülkemizde somut olarak asbest denetiminin yapıldığına dair herhangi bir veri mevcut değildir. Ve yine ülkemizde Asbest kaynaklı meslek hastalıkları ile ilgili de herhangi bir kayıt mevcut değildir.

Asbestin insan hayatını en çok etkilediği alanın istatistiki verilere göre inşaat sektörü olduğu bilinmektedir. İnşaat sektöründe 1990’lar öncesi hemen hemen tüm binalarda asbest kullanılmıştır. En yaygın olarak binaların çatılarında, çimento içeriklerinde, şofbenlerde, yakıt kazanlarında, pencere karkaslarının iç kısmalarında, odaların duvarlarında kullanılmıştır. Yani uzun zaman geçirdiğimiz evimizin hemen hemen her yerinde asbest bulunmaktadır. 

Peki kimler asbest tehlikesi altında?

·         Kentsel dönüşüm projesinde çalışanlar

·         Asbest içerikli malzemelerin bertaraf çalışmalarında bulunanlar

·         Kentsel dönüşüm çalışmalarının bulunduğu mahalle sakinleri

·         Şebeke suyuna karıştığı takdirde tüm şehir

Asbest, özellikle İstanbul’un bazı semtlerinde, eski yerleşim yeri olan Tarlabaşı Piyalepaşa, Fikirtepe gibi semtlerde projelerin yıkım işlerinde çalışan kişilere toz olarak risk teşkil etmesi yanında su şebekelerine karışabilmesi ihtimali nedeniyle İstanbul’da yaşayan tüm halkı tehdit etmektedir.

Hangi kurumlar yol göstermeli?

·         Devlet kurumları kural koymak, uygulamak ve uygulatmak,

·         STK’lar çalışanları ve halkı bilinçlendirmek,

·         İşverenler sosyal sorumluluk kapsamı altında kentsel dönüşümden etkilenebilecek insanları bilinçlendirmek ve çalıştırdığı insanları asbest sökümü konusunda yönlendirmek.

Uzun yıllardır var olan gelişmiş ülkelerin yıllar önce önlem almaya çalıştığı asbest tehlikesinin farkına yeni vardık. Bir an önce önlem alınması gerekirken almadığımız veya alamadığımız önlemler nedeniyle uzun yıllar boyunca asbestin neden olduğu meslek hastalıklarının ayrıca vatandaşlarımızın yakalanacağı hastalıkların da ceremesini uzun yıllar çekecekmişiz gibi görünüyor.